Historyتارىخ
يىپەك يولىدىكى بوستانلىق سۈپىتىدە شەرق بىلەن غەرب ئۇچراشقان زېمىننىڭ تارىخى بايان قىلىنىدۇ.
ۋەكىللىكلىرى.
يېزىق ئارقىلىق ئۇيغۇر تارىخىغا نەزەر
ئۇيغۇرلارنىڭ تىلى ھەر قايسى دەۋرلەردە ئوخشىمىغان يېزىقلار بىلەن يېزىلىپ كەلگەن: سوغدى يېزىقىدىن كېلىپ چىققان يېزىق، ئىسلام دىنى بىلەن بىللە كىرگەن ئەرەب يېزىقى ۋە 20-ئەسىردە ئىسلاھ قىلىنغان ھازىرقى يېزىق.
تارىخ / تارىخ
ماقالىنى ئوقۇش →01كۆچمەن چارۋىچىلار دۆلىتىدىن خانلىققا
8-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا موڭغۇل ئېگىزلىكىدە كۆچمەن چارۋىچىلار دۆلىتى بولغان ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقى قۇرۇلدى. 840-يىلى بۇ دۆلەت يىمىرىلگەندىن كېيىن، خەلقنىڭ بىر قىسمى جەنۇبقا كۆچۈپ، ھازىرقى تۇرپان ئەتراپى ۋە گەنسۇدا خانلىق قۇردى.
02بوستانلىق ۋە ئىسلام
تارىم ئويمانلىقىدىكى بوستانلىقلاردا 10-ئەسىردىن كېيىن ئىسلام دىنى ئاستا-ئاستا تارقالدى. 16-ئەسىرگىچە ئاھالىنىڭ كۆپىنچىسى مۇسۇلمان بولدى. قاراخانىيلار ۋە يەكەن خانلىقى دەۋرىدە قەشقەر ۋە يەكەن پايتەخت بولدى.
03ئۆتمۈش بىلەن ھازىرنىڭ باغلىنىشى
قەدىمكى ئۇيغۇرلار بىلەن ھازىرقى ئۇيغۇرلارنىڭ باغلىنىشى مەنبەلەردە ئوخشىمىغان چۈشەندۈرۈلىدۇ. ھازىرقى ئۇيغۇرلارنى موڭغۇل ئېگىزلىكىدىن كۆچۈپ كەلگەن ئۇيغۇرلار ۋە ئۇنىڭدىن بۇرۇنلا تارىم ئويمانلىقىدا ياشاپ كەلگەن خەلقلەر قاتارلىق بىر نەچچە توپنىڭ ئەۋلادى دەپ چۈشەندۈرىدىغان مەنبەلەرمۇ بار.
يىلنامە
سۇلالىلەرنىڭ تارىخى ۋە ئۇلاردا قوللىنىلغان يېزىقلارنىڭ ئۆزگىرىشى (8-ئەسىردىن ھازىرغىچە)
دۆلەت ۋە سۇلالىلەر
ۋەقەلەر ۋە ئەسەرلەر
قوللىنىلغان يېزىقلار
يانتۇ سىزىق: پەقەت ئەسىرىلا مەلۇم ياكى مەنبەلەردە يىلى ئوخشاش ئەمەس
ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقى
- دەۋرى
- 744-يىلدىن 840-يىلغىچە
- پايتەختى ۋە مەركىزى
- ئوردۇبالىق (موڭغۇل ئېگىزلىكى)
- مۇناسىۋەتلىك يېزىق
- ئورخۇن-يېنسەي يېزىقى (مەڭگۈتاشلاردا)
موڭغۇل ئېگىزلىكىنى مەركەز قىلىپ، تەخمىنەن 100 يىل گۈللەنگەن كۆچمەن چارۋىچىلار دۆلىتى. 8-ئەسىرنىڭ ئاخىرلىرىدا خاقان مانى دىنىنى قوبۇل قىلىپ، كېيىن مانى دىنى دۆلەت دىنىغا ئايلانغان. 840-يىلى قىرغىزلارنىڭ قوشۇنى بېسىپ كىرىپ پايتەختنى ئىشغال قىلىپ، دۆلەت يىمىرىلگەن؛ خەلق شۇنىڭدىن كېيىن غەربتىكى بوستانلىق رايونلىرىغا كۆچۈپ ئولتۇراقلاشقان.
مەنبەلەر (22)
- [1]Wikipedia(英語版)「Uyghur Khaganate」
- [2]Wikipedia(日本語版)「回鶻」
- [3]Wikipedia(英語版)「Old Uyghur script」
- [4]Wikipedia(英語版)「Qocho」
- [5]Wikipedia(日本語版)「天山ウイグル王国」
- [6]Wikipedia(日本語版)「甘州ウイグル王国」
- [7]Wikipedia(英語版)「Ganzhou Uyghur Kingdom」
- [8]Wikipedia(英語版)「Kara-Khanid Khanate」
- [9]Wikipedia(日本語版)「カラハン朝」
- [10]Wikipedia(英語版)「Uyghur alphabets」
- [11]Wikipedia(英語版)「Uyghurs」
- [12]Wikipedia(日本語版)「ヤルカンド・ハン国」
- [13]Wikipedia(英語版)「Yarkent Khanate」
- [14]Wikipedia(英語版)「Amannisa Khan」
- [15]Wikipedia(日本語)「クタドゥグ・ビリグ」
- [16]Wikipedia (en)「Kutadgu Bilig」
- [17]Britannica「Kutudgu bilig」
- [18]Wikipedia(日本語)「マフムード・カーシュガリー」
- [19]Wikipedia (en)「Dīwān Lughāt al-Turk」
- [20]Wikipedia(英語版)「Dzungar conquest of Altishahr」
- [21]Wikipedia(英語版)「Revolt of the Altishahr Khojas」
- [22]Wikipedia(英語版)「Uyghur Arabic alphabet」
يېزىقنىڭ ئۆزگىرىشى
- 1
قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقى
8-ئەسىردىن 17-ئەسىرگىچەقەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقى. سوغدى يېزىقىنىڭ تېز يېزىش شەكلىدىن كېلىپ چىققان بولۇپ، قەدىمكى ئۇيغۇر تىلىنى يېزىشقا ئىشلىتىلگەن. كېيىنكى موڭغۇل يېزىقىنىڭ ئاساسى بولغان. ھازىرقى ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئەرەب يېزىقى بىلەن بىۋاسىتە باغلىنىشى يوق. مەڭگۈتاشلاردا ئورخۇن-يېنسەي يېزىقىمۇ ئىشلىتىلگەن. - 2
ئەرەب يېزىقى
10-ئەسىردىن 20-ئەسىرنىڭ بېشىغىچەچاغاتاي تىلىنىڭ ئەرەب يېزىقى. ئىسلام دىنى بىلەن بىللە 10-ئەسىردە كىرىپ، كېيىن رايوننىڭ يېزىق تىلى بولغان چاغاتاي تىلىنى يېزىشقا ئىشلىتىلگەن. سوزۇق تاۋۇشلار ئېنىق ئايرىپ يېزىلمايدىغان بۇ يېزىق 1920-يىللارنىڭ بېشىغىچە دېگۈدەك بىردىنبىر يېزىق بولۇپ كەلگەن. - 3
ھازىرقى ئۇيغۇر يېزىقى
20-ئەسىردىن ھازىرغىچەئۇيغۇر يېزىقىuyghur yéziqiھازىرقى ئۇيغۇر يېزىقى. ئەرەب يېزىقى ئاساسىدىكى 32 ھەرپ بولۇپ، 20-ئەسىردىكى ئىسلاھاتتا سوزۇق تاۋۇشلارنىڭ ھەممىسى يېزىلىدىغان بولغان. بۇنىڭدىن باشقا لاتىن يېزىقى (ULY) ۋە سابىق سوۋېت ئىتتىپاقى دۆلەتلىرىدە ئىشلىتىلىدىغان كىرىل يېزىقىمۇ بار.
مەنبەلەر (9)
- [1]Wikipedia(英語版)「Old Uyghur script」
- [2]Wikipedia(日本語版)「古ウイグル文字」
- [3]Wikipedia(英語版)「Old Turkic script」
- [4]Wikipedia(日本語版)「突厥文字」
- [5]Wikipedia(英語版)「Uyghur Arabic alphabet」
- [6]Wikipedia(英語版)「Uyghur alphabets」
- [7]Wikipedia(英語版)「Chagatai language」
- [8]Wikipedia(日本語版)「ウイグル語」
- [9]ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئىزاھلىق لۇغىتى(ug.wikipedia 転載)見出し語「يېزىق」